De hiernaast gepresenteerde tekst van de Rijmkroniek van Klaas Kolyn volgt de tekst van de uitgave van Gerard van Loon (1745) met dien verstande, dat diens tekstverplaatsingen ongedaan zijn gemaakt, zodat die met andere afschriften vergeleken kan worden.
Bovendien zijn enkele versregels ingevoegd uit de afschriften van Cornelis van Alkemade en Pieter van der Schelling. Dit leidt tot een nieuwe regelnummering.
De tekst van Gerard van Loon was gebaseerd op de publicatie van Gerhard Dumbar (1719), die daarvoor het ruwe en onvolledige afschrift van Cornelis van Alkemade had gebruikt. Van Loon beschikte niet over een eigen afschrift. Zie ook: Tekstverklaring.
’s Lants geschichten wil ic oirconden,
Zoo ic heb geschriben vonden
In den kloestre te Hegmunde;
Zoo bist ons die Boeken gunden,
[5] Die daer syn van alde tiden:
Cortelic van vele Striden,
Godinghen der Graeve vele:
Hoe ir ’t arre quame ten dele
Zonder aterlike streeken,
[10] Ofte metter pluum te spreken.
Wen Godt betere vele beleggen.
Enkel waeraft wil ic zeggen,
Ofte laeten, zoe ic vonde.
‘T is geschiet, als ic oirconde,
[15] Over menich hondert jaren
Toe de Nedergouwen waren
Van de wateren overlopen,
En de mensken rote te hopen,
Gaulen en Spangen ave te lopen:
[20] Emmer der Kimper groet getale
(Zolkes weet men harde wale)
Waren to miten doet geslagen:
Zoe das ir Aare lege lagen
Wt der Hassen und gebuuren
[25] Serbsten ond ti Irmunduren
Al mit krafte overspanden
Ade Batten uten landen
Te verdrunc metten wapen
By rade der bande Papen;
[30] En de Godescalken waren
Met die alde[l] Batte scharen.
Die ne raden deze wiken,
Die wy besitten,te bestriken
Zonder slach: wan zy ne wisten,
[35] Daer ne woonden ni, dar ti visten
Al dat lant was laech gelaghen,
Dus besonden zy di ’t zaghen:
Het bevil tot haren hepen.
Dus toghen zy af met scepen
[40] Mannen have, vee tien tiden
En begrepen zonder striden
Mette kinderen ende vrouwen,
Tussen Rien en Wahl, tie gouwen
Wied en bried; als ic verhaele.
[45] Vele Greven, zonder falen,
Haben ’t Lant bericht te minnen.
Scriben nochte ic ne kinne
Waren zi gestorven waren,
Ofte aen ‘slants bericht gevaren:
[50] Wan tie Runers je ontbraken,
Tie woizen skriban irrer zaken.
Onder allen die gewezen
Haben Greven vin[d] ic desen
Waromir, wis Tochter Rhiemen
[55] Aafte Sitsenhag van ’t hieme
Der Serbusten zonder mere.
Wonder is by dese kere,
Das geen Runers ons oirconden
Van den steden di zi vonden;
[60] Of zi mosten ni gewezen
Haben desen keer mit ezen.
Terpen vind ic harde wale,
Ti ic op ir stad verhale.
Katenwald die metten eyser
[65] Van Romen Gillis eerste Keyser
Maeckte daingh over landen
Ende gaven ‘er toe tie handen
Zoo als ’t lanch gebleven waren,
Zonder scot of lot te garen:
[70] Das geen ander land mocht beuren;
Want zi Broeders hieten heuren.
Gillis Ziwers Bouwens zone,
En was Broeder van ti gone,
Die genert, als adel Grave,
[75] Worp den Roemse arend ave,
En den roden Libert plante.
<Franke maekte t’ allen kanten>
Tus es keret hair ti gouwe.
Wes gesworen had i trouwe
Over [alde] albe in ze geslachte.
[80] Und verdraf mit groter krachte,
Onder helpe Trier en Gallen,
Tie voir zynen Libert vallen.
Tot i zelve wort geslagen
Tot Furstenbarch. En over Nymagen
[85] Lit en Batenborge bornen
En ten Battenwaerde tornen
Over stroem: zo dat te male
Op tie brugge van die nau Wale
Wurt gedainget van den peyse.
[90] Waer hy sturf en op wat wyze
Adel Greve Glaude Schevelen;
Vint ic ne in geene delen.
In zyn tyden hier te voren
Was een adel bel te boren
[95] Her, wes name vint ic zo,
Dat hi hete Brinio;
Die met zine krieggebarden
Inden Kattewycker warde
Twe Romeynen blockhusen slechte,
[100] En twie wyghen wan mit vechten:
Ti man waant dat haben mit ezen
Brit- en Romenburghe gewezen.
Daer ti Barden Garven waren.
Hoe den landen is gevaren
[105] Na den val des Roemschen rike,
En van ’t geen men zekerlike
Weet, des heb ic mi veraren.
Ander beuselycke maren
Ti di onbedreve luden
[110] Zonder afterdocht verluden
Is mi ni om waert te skriven:
Des zo laet ik zelve bliven.
’t Es geschiet, als ic bevonde,
(Mer den tyt ne vinde konde)
[115] Das de Enchlen und de Saxen
Mit gewaren endt bardaxen,
Mitte baren ende vlooten
Haben utten Landen stooten
d’ Imsater van de Britten
[120] Welcker Heirtoch was gehitten
Haren Engist ende Horse,
Die gelyck een euvel orse
Al die Brittense serjanten
[Ontbreekt in oorspronkelijke afschrift]
Taunede tot irren onvromen
[125] De zunt den Rine inkomen
Unde slopen huus en have
Wider vind ic ni daer ave.
Dan das zi vortegen waren,
Haben in Gallien af[g]evaren
[130] ’t Lant, das si na irren namen
Hiten Bretangen al te samen.
En ti Saxen overquamen
In Brittangen aangespannen,
Und vertriben van de Normannen
[135] Gaan de lande die gelagen
Tussen maar zee ende Nymagen
Rien en Mase en torp Assen:
Al die gouen heten Neêrsassen.
Tot zi van ti wilde Vrisen
[140] Harde geklopt na wych verlisen,
Wiltenborch haben begeven,
Ende zunt over ade getreven.
Zo das ’t lant hi[er] al te zamen
Namaels hite Frieslant by name.
Hoe den aar der Baterawieren
[146] Es so baretyc vertieren,
Es nu niet bekant by namen.
Wan ti Swindel onbequame,
Ti de landen overlopen
[150] Mitte krieg en woeste hopen,
Schinden, bannen en dan roven
Alle konsten gaen verdoven.
Velen haben twifelt zere
Of ti Tietsken emmermere
[155] Ti Bardsangen te skriben ploenen.
Wes das zolcks bestonden doenen
Hat je ic voor overwaren
<Als die zolkes hab ervaren>
En ti Barden woizen lezen,
Ti nog overich haben wezen
[160] Minen daghen binnen Hegmonde.
Zolckes hab ic zo bevonden.
Alte bouken ons verkonden
Das ti Salers sint vertriben,
Ende baden om te bliven
[165] Wonen onder Battenenwierden:
Mer ein ander tiel begierden.
Der Quaden, zund van Saxen teyle,
Wider ti Salers overpeyle.
En ti Salers hadden gieren
[170] Overmaet te Batenewieren,
En ti Landen ingeholden,
Folckes oic vermanken solden:
Dan zy wierden afgewezen
‘T es geschiet niet lanch na desen
[175] Dat ti Sicambrinen Salen,
En ti Usipers by malen
Battenewiren en ti Friesen
Namen over Ryn te riesen;
Als ti deeden met veel ander
[180] De eine volgede malcander
Tegen Romen wilden zi striden
Des zi deden in ti tiden:
Ende Francken zien by namen
Landen en Luden al te samen.
[185] ’t Es geschiet gelyc wy leeren,
In ’t geboertenes ons Heeren,
Daer omtrent of zo waerachtigh,
CCCLXXXVIII. [388]
Tot di Gaulen overgingen
[190] En de Francken naem ontfingen.
Dikke heeftet my verwondert,
Dat die Vorsten hoog hermondert
Van Frenkeriken hier te landen
Hadden hoeg bestier in handen.
[195] En ik merket over dezen,
Of zi niet wel haben wezen
Van den Batenewieren bloede.
Starke my in dit vermoede
’t Wapenschilt en rood Libere,
[200] Das zi voerden in di were.
Ende namaels overgeven
Haben weder onzen Greven
Mitte Gravelyke banden,
En bruin schilde van Vrieslande;
[205] Dar die groote striet om ware
Eer zi hulden wolden haren
Waernemont wort oic gelezen
Irrer Fursten ierst gewezen.
Mer ti adel Waernemunde
[210] Waren hulden unse grunden.
Ende Clotewich men achte
Zie van Greve Gerolfs geslachte:
Walkes sunt daer na in handen
Krieg das Greefschip Tiesterbande;
[215] En zin ander oir bevonden
Wurt ein Greve op onzen gronden. >[253]
In ’t jaer ons Heren geprezen
VIIIc en X by desen, [810]
Als Koninck was zekerlicke
[220] Karel de Groote van Frankricke,
Quamen ti Noren by geleyde
Van iren man Gottric beyde
Mit scuten CC in onse vele,
Roefden Frieslant an drie delen,
[225] Ende sloegen ti Friesen biden
Harde in drie staende striden.
Kaerle hoerde solche maren,
Ende bereyde ir te varen
To Wederstant; wanneer i hoerden,
[230] Datten zine luden vermoerden,
Ruste Emmingen te bestriden.
Meremals tot andere tyden
Deden di Noren groete schaden.
Onder Noric zi bestraden
[235] Uterichte, ende namen
Beten, en wyke te Duirstede zamen.
Lodewyc die goede Here
Als hi berichte; quamen were
Di Normannen opgevaren
[240] De Wahl mit scharen
Ende Nymagen zy bevoten.
Barberose liet ti sloten
Weder maken als wi horen,
Di ti Noren deden storen
[245] Dagobert bestreet ti Friezen,
Ende dede ir verliesen
Den Slach mitten Bartuwalden: [572]
Ende wat Friesen i behalde
Langer als syn glavy liten
[250] Datelic dat hoeft afsmiten.
Wiltenborch dede hi storen
En, om ’t heyden diet bekoren,
Dede ir een kerke richten,
Van S. Thomas op ti Trichten.
[255] Adgilt berichte ti Friesen,
Ende na hem ti verrisen
Radebolt; ti onsen Heren
St. Wolfram wilde bekeren.
Ende lietet zo belopen,
[260] Of em wilde laten dopen:
Mer wen i sien voete plonte
En ti ander in te fonte
Zetten wolde; sprak i myn
Zeg m’ al weer min alteren zyn,
[265] In ti Himmelum, of weder
In ti hol gevaren neder ?
Wolfram antwoerde hem, das
Al wie ongekerstent was
Storven, wisselic verloren.
[270] Wal sprac i ic laets u horen,
Das ic by das meerder erven
Van mien alteren na mien sterven,
Dan wil wisen vry van schanden,
In Wodins overzelige landen;
[275] Dan mit luttel armen Christen,
Ti my intich nimmer wisten.
Uten fonten is hy getoghen
En tum derden daghe gedroghen
Gravewaerts om zien gesellen
[280] Zien en spreken in den Hellen.
Korts dar na sien wedercomen
Over zee die fel, onvrome
En wrede Noren ende roven
Al dat lant an zee, gesonden
[285] In tie haven van Hegmonde
(die de Hegge plach te heten),
Eer des bedehuys te weten
Daer in lange was gestichte;
Dat nu after dunen zwichte)
[290] End sunt to Nurtika komen:
Daer ir tegentrak die vrome
Greve Gerolf en Tibbold agen
Rinesburge, daer zi lagen.
Ente wan dat Noertse here
[295] Was te kraftich in te were,
En te euvel wurt [g]edragen,
Bleven zi te beyde slagen:
Das harde droeve was ti goen.
Ende ti Heylige Jeroen
[300] Grepen zi en deden wylen
Grote pinen, staken met pylen
In ’t lyve, en bornden over zere,
Ente spotten onsen Here
Alle zere, em onthoven.
[305] Zeland zi oec beroven
Daer Greve Eggaert, Halpdams zone
Bleven in ti weer ti gone
Ti reden datten wederstoet.
Greve Gerolf wan zin goed
[310] Dat ti Noren onderwonden
Te beroven, wan se versonden
In gesantschepe na den schine
An den Keyzer Kaerle in pyne.
Die hem sant hiet Gotefried
[315] Ende anderwiel vertriet
’t Noerse volck mit zine hoede.
Hoe hy daer ave was te moede,
Mach een yder proeven wale:
Wat hilp ni of veele tale.
[320] I ging zo den Noren aven;
Ti em hadden gelooft veel gave;
Kande de vrede betraken .
Das zy kortelinge braken,
En namen daer toe das sine.
[325] I hadde vercregen mit groete pine,
Trouwe daden, Ridder banden
Van Koning Arenout van Frankenlande,
Met zegelyn en brieven,
Zommige Landen aan hun liven,
[330] Die altezamen waren zine.
Zuderscagen tussen Rine
Tussen ti Noert A, en Oester Sassen
Geisteland en holtgewassen
Ein hoeve in Bodelo den Grave
[335] En in Alpenbruk twie haven.
In Olthornunc eine hoeve,
En in Huwy ein manse t’ oeve,
Te Tol en Asseke ein manse als voren
Met al watter toe mach horen.
[340] Te Frankenwairde was ’t gegeven,
En met teyken onderschreven,
Na ons Heren geboerte wegen
In ’t jaer VIIIc. LXXX ende IX. [889]
Die wanneer i opter straten
[345] Hadde in Porenborg zien lief gelaten,
Was den Lande zonder Greve.
En ti ander Noren bleven
Te Vleretdingen, en de vesten
Tegen ti Franken al haer besten.
[350] Kinder had i twee by namen
Tideric en Walger zamen
Beyde jonge zonder tiden,
Ende onbequame te striden.
Ti irren Mouderes zusteren Anke
[355] Namese to si onder ti Franken;
Ende leerdese Kerstynheden,
Ende Ridderlyke zeden.
Deze Walger t’ eender wrake
Dede voer zin Vader smaken
[360] Erhaude ten Noerman ti doet;
Die ‘er uitten zaden skoet,
Op ti jachte onder ’t jagen
Ende wurt oic zelve slagen.
Zo dat Tideric alleine bleef,
[365] Ti ir nare warde Greef.
Walger is alzo gestorven,
Ende Teysterbande bedorven:
Dat i hadde als Greve vercregen.
Daer na is ’t aldus beslegen.
[370] Kaerle ti simpele zekerlike
Di das zwaert droug van Frenkryke,
Om datte veele kwamen ti Noren
In Frieslant zine landen storen,
En i bescharmen niet ne mochte,
[375] Hy dus aller ierst berochte
Tiderike te geven in handen
Ti Bardaxe van den landen;
Datti bescharmen zolde voirwair
Zyne luden al te gaer
[380] In dat Kerstelike gelove.
Als hun Gode van boven
Gepreket van Sint Williboert;
Ti Pippyn, alse hi hoert,
Zant in borenes ons Heren
[385] Ses hondert en negentich viere, [694]
Ti Friesen goede te doen kont.
Totte Weskaple hy vont
Ein Godse Wodin aenbeden
Mercuriose na heydense zeden:
[390] Den i brac unde [t]erstont
Wort i zwarelike gewont
Van ti Mercuriose wachte .
Efter preekte i mit krachte
Oestwaert onsen Here te recht,
[395] Ente quam al to Utrecht
Storen ti Godsen onverholen
Alsse Paus Serges hadde bevolen;
Ti em Aersbiskop hadde ewiet.
’t Utrechten i liet
[400] Zynen stoel, ende bekere
Vele luden t’ onsen Here.
Angels uten Nedersassen was
Van Northumberlande das
Ons tie schreften laten horen,
[405] Sinte Willeboerd geboren.
Ente preekten zy te maal
Gode in ti Friese taal
1. Tiderik de I. Graaf.
Nu keren wi weder gelick
Totten Greve Tiderick.
[410] Das Greefschap Hollant gelagen
(Unde bericht unse dagen,
Billicke unde na wens
Adel heare Greve Florens)
Is ein stik van Friesland voren
[415] Gewesen; alse wy horen
Woe die Friesen Anclen en
Saxen, mitten Allemangen,
Verhiven over Bretangen;
Dus ti in dem landen bleven
[420] Was den name Friesen geven:
Dus die Altsten in recht
Unde fane Francken geslecht
Mitter grooter mogenthede.
Uriese was bekant van zede
[425] Greve Gerolf wt wi gelick****
Namaels heeft Tiderick
Das swaert geheven, Als rechter oire;
Di wrede Noren te stoiren
Als hi dede; ende kreeg
[430] Brieven, ti ic ni en zweeg,
Van Karel ti Simpel mede.
‘In der Drievoudigheden
Name, Kaerle koninck geliek
Van Ost- en Westfrenkriek.
[435] Als billick is, en wi verstonden
Onze liven op onse gronden,
Tegen alle wtheims gewalt,
Te beschouwen; dus zi gestalt
Al by onser mogenthede
[440] Mit volle macht ane te leden
Ende ave na behoren,
Zo das was hie te voren,
In zine Greefscepe bekent
Ende over dair omtrent;
[445] Onsen getrouwen Tiderike,
Dat i daer af geve blike,
Ende elk hem volge heden
Met desen brive na kersten zeden;
Dus gaven wy hem das gebiet,
[450] Na goed en rype beliet,
Overlanden en luden,
Als hier nevens wy beduden,
Ti hem eygen ne waren niet al,
Voertan zint bi dat getal.
[455] Kerstelike mi bi reste,
Over ti nakommers te leste
Hem en de zine an ’t oud gebied
Van al, wat hem eygen hiet
Dat hem Gode starcke daer boven,
[460] Over het kersten gelove
Voer te staen al mit macht
Jegens dat heydens diets kracht,
En gewalt en avetreken
Van kerstens die trouwe breken.
[465] Dus geven wy hem daer vrank
Das swaert over bread en lanck
Te gebieden allen kanten:
Wtgenomen eenige landen,
Ti onse stamme eygen sunt,
[470] Daer em die breuke of wart gegunt
En di tienden te heffen mede.
Dese blyven ons ter stede
Met haren rechten bewaert, als voor,
Datter niet ave ga te loor
[475] ’t Land dat hy zal berichten,
Oestwairts bepaelt na ti Trichten
Tot Suuthardeshage
By Bodeloden grave gelage:
Daer sin Vaderes Greefschepe gelach;
[480] Als ’t was op desen dach.
Tot ’t Westen by Katiks ende;
Zuutwairts Fortrape belende;
Ende Noirtwerts zy ’t [l]and,
Daer men ti beke Kinheim vant.
[485] Aldus gedaen ziende op heden,
Willen wy dat em zi vrede
Van iegelicke in zin bezit.
Ende die em tegenstit,
Dat men hem ave doet rumen
[490] Ofte straffen na der coustume,
Daer die mesdaet gelegen es.
In ’t jaer der geborenes
Ons Heren hoig verwondert
Uut einen Maghet negenhondert
[495] Ende XXII. bat [922]
Gegeven tot Aken in di stat
Oppe Paesavont, ten leste
Met onsen vingerlink beveste:
Dese konink Kaerle goet
[500] Gaf namaels metter spoet
Tot Bladelle, in den Jare
Negenhondert over ware
Ende drieentwintich bat, [923]
De reste van dat hi besat
[505] Al in Tideriks mogenthede.
Tot een eygen erfachtighede,
Hier voren geroert, in vrede
Over bede van Greve Hagen;
De kerke to Egmont gelagen,
[510] Al met dat geestelic gebiet,
Dat jegens Fortrapa stiet,
En Kinheym als men ziet.
Bedy heeft hi oec vercregen
Ein gifte t’ eender wegen
[515] Jegens zin Wive Hildegaert
(Tie em Aernout heeft gebaert
Te Gante in hare mogenthede)
Dat zi voegen zoude mede
Wasda dat foreest
[520] In haer mogenthede ’t meest
Aen zin Graeffscepe als voren
Met al wat ‘er toe mach horen.
Dit gaf em Lowys met min
Doer zin wyf Emme, tie Koningin.
In zin tiden wiert gevonnen
[526] Dat lyk Aelbrechts van eine Nonne,
Dat men verdroug tot Egmont.
Ik moet u zeggen goed ront
Datte de Jesten ons ontbreken,
[530] Om dudelicke te spreken
Van vele dingen, als ic wil.
Dus zo bid ic alle stil
Dat men mi quite of iks [ic] fale,
Ofte ergens inne dwale
[535] Want ic clechtelike zeggen zal
’t Ware, dat ic vinde, al.
In deze Tidericks tiden
Waren vele wichen en striden
Metten Friesen ti ne dulden
[540] Woude nochte billic hulde.
Toch zi worden wale gedwongen
Dat ze jem over Heare hulden.
Sinte Jeroens gedenkenis
Oic van dese Tiederic is
[545] Van Nortika to Egmont gedragen.
Dar i noch licht zinder lagen.
Ende het holten Kloister daer
Dat ontdede hy voirwaer,
Ende richte het weder van stene:
[550] Die Nonnen oic (zoude ik menen)
Heefte hy mede onverlet
Over to Binnebruk geset;
Ende zetter in wat vorder
Tie van Benedictus order;
[555] Ende gaf den Monniken goet
Jeften vele in overvloet.
Zin wyf Hildegaert mede
Gaf in vele dingen met rede
Tafel schoene zonder joek
[560] En siere Evangelenboek
Vol adel stienen en goude:
Das zi noch in eeren houden.
Egbert iren zoene fier
Tie Aartsbiscoppe van Trier
[565] In Bretangen van ir geboren,
Gaf den Godshuse, te voren
Gemeldet, mede goeden veel.
Als oic zin zustere eêl
Arlinde scank ein misgewade
[570] Kostelike en van stade.
Ende was, as ic hou gewis,
To Bennebrucke ti ierste Abdis
Tideric verwarf oic mede,
Overmits Thefanen bede,
[575] Van koningh Otto, en zin Zoen
Egbert ti Biscop schoen,
Ente Otten Neve Henric van Baren
Hertoge hoge overware,
In vrien eygendoeme, wat
[580] I van hem te lien bezat.
Tusken ti wateren Langeroire
Ente Isle overbore
Dat houtgewas, en lande trou
Mit ti goede Sonnemargou
[585] En watter tusken ti ade lage
Van Medenblec en Marcken tagen
Geneloos aer, en al das
Jem tot Texla eygen was
(Wtgezeit dat huuslade ter dege)
[590] En dat in Kinheym is gelegen
Ende in Maeslant gaf i em
Met al, wat ‘er hoirt aen hem.
Dese Tideric voirscreve
Is gevaren ten langen leven
[595] Tot Hegmondt, daer i ter uutvaert,
Twee jaren na Hildegaert,
Isse gelegt en begraven.
God heeft bider de Zielen ave
Want i starf ’t jaer waerachtich
[600] IXc en LXXXIX. [989]
Zo dat i berichte voirwaer
Omtrent LXVII jaer. [67]
2. Aernout (de II. Graaf.)
Arenout, ti twede Greve
Zynen Zoene, is gebleven
[605] Aen ’t bestier; ti men voirwair
Noemet Arent ti Gentenair.
Want i van zin Moederes weghen
Ti Burchscepe hade vercregen
Voir Egebrecht zin Alvebroer*:
[610] Ti na Trier as Biscop voer.
I aefte bi zin Vaderes leven,
Ende jem wurt ten Wive geven
Ti Dochtere van ti Keysere faen
Grieken, de kleyne Romaen
[615] Genant, Luitgaert zeer schoene
Ende voegdelic van persoene.
War an i wan mitter baert
Tideric ende Sivaert
Sicke genant; ti ir nare
[620] Ien doet sloeg doer vare
Toeg i na Kastrichem, daar i
Eenen Goswin, wt Frieslant, bli
Wirde geholden en ontfaen.
Waer ute is ontstaen,
[625] Doer praten en wyde Triën
Ofte andere toveryen,
Datti Tietburge nam te wive;
Zin Broeder wilde ontlyven.
Op ‘t leste wurde et gedaingt
[630] Ente i van Kanemerlaingt
En Frieslant geholt overware
Jegens zin Broeder openbare.
Tese Sivaert kreeg ien Soen
Tideric genant schoen
[635] Wt Tietburge; tie na desen
Van Braderhode ieft gewesen
Die ierste Baroen van Zevenburch,
En Godefried van Lutzelburch.
Toe[n] nu Aernout, als Greve,
[640] ’t Swaert hadde opgeheven
In zin Vaders plaets overwaer,
Ente i fan te Friesen skaer
To Sudermuda wolde gangen,
Na kostume, ’t Schilt ontfangen;
[645] Spraken zi overluut:
Zi ne wilden van em gebruut
Niet sien nochte em hulden,
Nochte zine dwanch gedulden.
[h]Iertoe gaf im himlic recht,
[650] Zoo ’t scheen, ti Biscop t’ Uutrecht.
Echter troc i de hant daer ave.
Mar ti Friesen ze ne gaven
Daeromme te meerder niet.
Des hem Arenout onthiet,
[655] Ende trakse te Winckelma tegen.
Daer wurde fel eslegen,
En ti Friesen hielden ’t padt.
Hier bleef verslagen, dat
Zy ’t gewis, ti jonge Here
[660] Met den zinen in ti were.
Als i vyf jaer had bericht.
Zine kinders waren licht
De oudste twaelf jaren wesen.
Dus was ’t lant alom in vresen.
[665] Zin Wive starf kort na jem
Van droefheyt des gehoerden wi hem;
En is tot Hegmond begraven.
Verders vinde ic nie dar ave.
3. Dirk de II. Graaf
Tideric volgde jem toe dan
[670] In ’t bericht, ien stout man
Alsse gy zult kurts hoeren.
Tie darde Greva geboeren,
Aerenouts outste Zoene, tie
Te riese Friesen al zo mie,
[675] Wilten ontfaen, wie zin Fader.
Dus liet i ze te gader
In peis, dat ze zick beraen
Weder jem hulden wouden of slaen.
Ti Friesen na ripen rade,
[680] Ende ut vresen voir skade,
En wrake voir des Grevan doit,
Haben Tidericke geboit
Se walden jem hulden op conditi,
Datse die ierste Prise
[685] En pine scelden zolden quiet
Nenre gedencken to gender tiet
Jegens ’t leit jem wedervaren;
Jofte zin Vader over den haren
Dat ze de tianden gaven vri
[690] An den Greva, en dat i
Ze zelve zoude laten garen,
Ofte vermangelen zonder zwaren,
Na zin wille ende geer;
Ente watter toe hoirt meer.
[695] Ente op hoer costen varen
Jegens zines vyants skaren :
Dat em wale quam dar nae
Sus gaf i ze zine genae,
En ’t worde gedaingt. Hier nare
[700] Isset em wedervaren
Dat ti Biscop van Tricht, Luyke
Ente van Trier, gebruike
Van de Jacht en Visseryen,
Namen in als eyge mitsdyen
[705] Het holt Mereweda te male
Dair die Maze en ti Wahle
Iem vermangen tier stont.
Dit was Tidericr gront:
Des i zik opmaeckte en werpen
[710] Daerop ien veste en terpe.
En nanden ’t Doertricht.
Dat men voet hive, op licht
En zwaar mangelinch en vrachte;
Ti bi dage of bi nachte
[715] Die ade op e[n] nedervaer.
Dit namt ti Biskop zwaer
Van Trichte, en klaechden ’t ti Keyzer
Henrike, ofte ien weyzer
Zinde onrecht adde gedaan
[720] Ti Keyzer, op zulc vermaen,
Jeft em getroest, en gebaden
An Hertoge Godenfrade
Van Ardenne heirvaert
Te beschriven in ’t Batauwerwaert,
[725] Ende van Nimagen te faren
Tot Alleblas mit zin sckaren,
En ti Greva oppe te slaen.
Tiderik jeftet verstaen,
En trock mette Friesen oppe
[730] En te besatten en stoppen
Te Gizenbrogge. Des man
Kwame op ’t water an
Mit scuten bi nacht zonder skieten
Jofte roepen. Das mach mi spiten
[735] (Sprac ti Greva) das zi ’t ontgaen
Zin sus, sinne slaen.
Maer sprak tot ti Friesen weder;
Mannen in trouwe gift u neder
In die lage op ’t lest
[740] Ier zi vaste zin gevest,
En greep ane met fellen moede
Voerzeker ic sta u goede
Alse gi treft voren aen,
In ti zide wol ic ze slaen.
[745] Wes zonder anxte of vare,
Hoewel zi vele scaren
Zint, enne onser kurte getal
(Anne Godes hant hangt al)
Dus haben de Friesen begonnen
[750] Ende warpen die tonnen
Ave in ti morgenraet.
Ti wieg word harde en quaet
In ’t moer, en ti Grave
Trak toe, dus gave
[755] Di viant zig in ’t riet.
Ein stem riep: Vliet, vliet.
Men ne weet van waer ’t luit is komen.
Daer liep ti Hertoch ter stromen-
Waerts, en elk volge em naer.
[760] Dat krigen wort fel en zwaer
Tussen ti baren en scuten.
Op ’t lant en daer buten
Vil menigen man. Ti Biscop
Kwam cume mit kleine trop
[765] In ein scep, en is ’t ontlopen,
Tegen zin wane en hope,
En is bi de zine gestelt.
Dus hild Greva Tieric dat velt
Met grote bote en blef houwen
[770] Mereweda, Alleblas, en ti gouwen,
En stromen in zin gewout.
Ti Hertoge wort quite scout
Al uutre gevangenesse,
Alse het wurt in daingenesse
[775] Gebragt. Ende Tiderick
Aefte ien wyf schoen en Rick,
Ti Othild hite by name;
Daer [Taer] i namaels ave bequame
Tideric ende Florens.
Sunder krege hi dat gepens,
[781] Dat i wolde varen mit eeren
Tot des Helieg Graf ons Heren:
Ti ierste Greva, di dat bestoet.
Ente alse hi weder goet
[785] Was gekomen bi den zinen,
Bedachte hi, tesen pine ,
Te geven ane Sint Aelbrecht
Tot Hegmonde te recht
Vele dingen ter stede;
[790] Alse zin Broder Sikke mede
Dade: en starf en legget terstond
Mit zinen Wive al tot Hegmont.
Na jem hielt Tideric weder
Kenhem ave en vil neder
[795] In krancheden alse hi
In ruste, dat lant bli
Langen tide hadde berechte
Over Hearen en over knechten.
Ik heb verstaen al voirwaer
[800] Dat hi stierde XLVI. jaer [46]
En laget mede t’ Egmunt
Zinder lage. Ik zeg, zunt
4. Dirk de III. Graaf.
Is in ’t bericht gevaaren
Zin kint Tiederic overware;
[805] Ti ni lange Greva bleef:
Want ha, alse men screef
MXLVIII. Ons Heren [1048]
Jare, zo rees die vete were,
Tussen di Keisere en zin trien,
[810] Jegen ti Jachte en Visseriën;
Ti stonden bi zin Vaderes tiden.
Ti Keizer kwam af to striden
Omtrent Paesen al in dat Tricht,
Ente bi jem quam, niet licht,
[815] Ti Marcgreva fan Braban,
Al mit menic stoute man.
Zi kwamen ave te scepe
Na Fleretelingen slepen;
Daer ti Greva Tieric was.
[820] Ic moet u zagen, das
Ti Biscop Wase had groeten vaer,
Als iet wale bliek daer naer,
Zin volck te ledene ter heervaert.
Hi bleef after in ti staert
[825] Ende wurde alzins te moe,
Dat hi blotelicke zag toe,
Hoe ti wiech zolde vergaen.
Ti Keisere ging beslaen
Zin here alom den Doertricht;
[830] En wan ti veste nie licht,
En trac ave te Fleretelingen.
Greva Tidric quame bespringen
Met lichte scuta groet getal;
Ti grove scepen ni smal
[835] Volgde nare. Mette Ebbe
Twi stiter jegen die grebbe,
Ende zat vaste in ’t murch.
Ti dage wurt Kenenburch
En Fleretelingen alle verast.
[840] Mare alsse het watere vast
Woes, en ti jonge Grave
Ane quam, en daer ave
Ten diek scilicke doerbrack,
Dien ter halverwegen stak;
[845] Zat Keizer Henricr here
Alom blanc in dat mere.
Ti Keizer zelve liep gevaer;
Sus kunde i ja daer en naer
Verdere nederwaerts ni geraken
[850] En moeste de tocht staken,
Onvericht en kerene weer.
Greva Tierick zinde das heer
Breken, en ti gewaren swanken,
Al in roere, en datte planken
[855] Ontbraken, vil met menic boet
Op tie scepen en namze. Daer stoet
Ti mogende Keisere begrepen
Van wenige Fr[i]esen, zonder scepen
In ’t slyke, en trac ave.
Daer vil ti jonge Grave
[861] Metten zinen in ti staert.
’t Here worde te barentaert
En ontdane. Wo vil daer bliven,
Zolen wi ja ni licht scriven
[865] Ti Keyzere selves kwam
Kume daer ave t’ Utrecht gram
Op Biscop Wasse tier stonden ;
Ente dwong CCC ponden
Zilvers ave ware het recht.
[870] Grave Tirick trak recht
Op den Doertrecht ane, en wanze.
Daer begaff em de kanse.
Dat ti Hertoge van Braban
Van ten zinen himble zan
[875] Te Doertrecht ave den boom datze
Ti Adel Greva Tierick verraste
Als mit ien feninige strael.
’t Is gesciet (als ic verhael)
Dat i starf vane dat hinder,
[880] Sonder Wyve, zonder kinder
Alsus opten Doertricht.
Negen jaren ieft i bericht.
Zin Broeder Florens volgde mede
(Alse recht was) in ti stede.
5. Floris de I.
[885] Dese Florens, ti viefde Graef
Na ’s Broeders doet zegge ic aef,
Dat hi huwede ien Wive,
Adelicke en schoen van live,
Hereman van Saxen Hertoge
[890] kint; daer i ave kreeg
Ien Soen en Dochtere van deeg;
Ti ave ti kroen van Franken.
<Hilickede namaels hogen>
Hi gaf mede veel in danken,
[895] Den Godshuse t’ Egmunt
Over ziender Wyven gunt;
Ti Geretrude hite bi name.
’t Is jem overkamen,
Dat ti Hertoge van Braban,
[900] Ti Biscop van Keulene, an
Ti Heare van Cuuk mede
Utes Keizers name strede
Op Greve Florens; om dat
I in zin gewout besat
[905] Ente, als zin Vorders, hieve
Het tricht op ti Merwa griven
In doer groete lasten zwaer.
Dus togen zi op aldaer;
Mare worden tegen wille
[910] Ontdaen. Daer sat stille
Ti Biscop al van Uutricht
Ente ne darve zik in den twicht
Steken, wt anxte en vare
Florens ce mare
[915] Ginc over dat lant.
Zo dat zine felle viant
In gien poert peinsde zeker wesen.
’t Es geschiet (alsse wi lesen)
Op ienen dach dat i sloech
[920] By Hamert vreeselick g’noech
Tusken ti Maze ende Wahle,
Ente ging mat onder ien boem
Liggen tot ruste toten droem.
Aldaer quamen ane gereeden
[925] Ti Heren van Cuuk in zine geleden;
Ti em verraste en sloeg em doet
Dat was ja jammere groet
Voer hem, en ti metten bleven.
Dus voeren zi ten langen leeven
[930] Ende begraven tot Hegmunt.
Alle ’t Land stont over unt.
Dit heft zich alzo vervaren,
Als men schreef Godts geboerte jaren
MLX. Ende ien: [1061]
[935] Alze hi der jaren dertien
Hollant hadde bericht als Greve.
Zin Wyve Geertruut is bleven
An ’t bestier, jegens hair kroist.
Ende want zi behoifde troist
[940] Ende helpe, dieze Stunde,
Is ’t beslagen datze huwde
Die oudste Zoene van Boudyn
Vanne Vlaender; dat i zou zyn
Voegt jegens ten jongen Grave.
[945] Daer oic dese Robbregt ave
Den name Robbert de Vries behalt.
Want, voir Godevairt metten balt,
Hiet men van Frieslant Grave.
Ende dit kwam hem du daer ave.
[950] Hy hadde, als voight, het land bestelt
Agte jaren, tog met gewelt.
Die gebochalde Govaert henen
Op Hollant (zoude ic menen)
Toeg met groeten heer;
[955] Biscop Willem in ti weer
Van Uutrichte halpe mede.
Robbregt most ruumen ti stede,
Ente trak na Vlaenderlant;
Dat hy krege, als Grave, in hant.
[960] De Builtrugde Govaert
Prante rechte voir zin Paert
Op Hollant; Om dat vore langhen
Zine Voorder ti gevangen
Hertoge, Godefroi van Arden,
[965] Wien Tierick ti darde pren
In den slach van Henrike
De Keizere tot zikke
Volgens onzagte breven gewan;
Sommige dingen als ’s Vorsten man,
[970] Den i met Biscop Willem hive
Van te Keizere al zin live.
Zy verworven beyde te hant,
Jegons Geertrude al Hollant;
Onder hen beyden te schikken zamen.
[975] Zi mochten ’s hun billicr schamen
Zolcken aterlycke bestaen.
Het isse Biscop Willem vergaen
Als men zegt: want hi onder
Godevaert halp byzonder
[980] Hollant dat i vier jare bezat
Met gewalt als menic pat
Op tie Oestvriezen had begangen,
Scade gedaen ende ontfangen
Dat i, als alle tirannen ploen,
[985] Niet onderevoer zonder bloen.
Zittende op een himmelickhede
Tot Dalft, wird hi benede
In zine fondamante getreft
Van Tiriks knape Gizelbrecht.
[990] Ente liet en t’ Uutrechte dragen;
Dair i starf mit felle plagen.
Ente Willem kort na iem
Ondervoer dus hoerden wi hem.
Tot nog was Hollant zonder zyne
[995] Heare dat en dede pine.
6. Dirk de IV.
Tiederik de sesde Grave,
Ti wt zine Vaders have
Van Godefaert ti Billioen
Was gedreven, is di goen,
[1000] Ti mit zynes Stiefvaders machte
En ter magen hulpe, trachte
Na zyne erfachticheyt stout.
Biscop Willem hade gebout
En vaste Burge t’ Ysselmonde;
[1005] Dare toe Coenraet tier stonde
Oppe was. Dit jeft verstaen
Greva Tierick, en ging beslaen
Alomme en trak zine scepen
Tegen op ’t Mereweda, daer grepen
[1010] Zi mit force ien ander an.
Diederick was ’t ti de wyge wan,
Ende stormede op ’t Slot;
Ende scoter oppe tot
Iet in den brande rochte.
[1015] Daer hulp gien water. Watze brochten
Ti knechten; het most ane den gront.
Biscop Koenraed wurde gewont
En gevaen (zo men mi zeyde);
Tien Greva korts los leyde.
[1020] Dus gewan i met mogender hand
De zegen, en trak in ’t lant.
Hy berichte dat lant in vrede
Vyftien jaren, ente nam mede
Ene vrouwe, ti hiete Othilt:
[1025] Ente wan, alse gi weten wilt,
Ein kint Florens an zinder stede.
Hi hevet begiftigt mede
Dat Godtshuis t’ Egmont; aldaer
Starf in ons Heren jaer
[1030] MCX [= MXC] en iene [1091] mit vrede
Legget daer oic zinder stede.
7. Floris de II.
Na jem kwame an dat bestier
Ti zevende Greva (getelt hier)
Florens; ti te boven ginck
[1035] Zine Vorders in menien dinck.
Den aefte ane vrou Peternelle,
Tidrix Dochtere (als wi vertellen)
Van Saxen; wes Broder Lothair
Wurde Keizere te Romen voirwair.
[1040] Bi desen Wive jeft i vercregen
Twie Zonen by Godes wegen
Die men Tideric en Florens hiet.
’t Is geboert, alse men siet,
Dat hi Greva ginck wt jagen
[1045] In dat holt van Kriele; daer zagen
Zine knapen ter zelver stee
Ti knapen van Galame:
En tie benamen ‘er drie honden.
Alse dat Galama jeft bevonden,
[1050] Sprak met dollen en arren moede
< Dit geve mi God taer toe>
Moet ik ten grave en hi min schade
En hoen niet beteren wil ter stade.
Zoe ick ein frie Friese ben
[1055] Zal ’t em vergelden so bat ic ken.
’t Is geschiet nae korte tiden,
Dat ti Greva kwam riden
Ter jacht zoe hi te voren plach:
Galama was dar i ’t zagh
[1060] En sprak en ane in arren moede
Onbeschoft; du sulst vergoeden,
Heare Greva, ente beteren min scha.
Ti Greve sprac (als ic versta)
Datty behoerde zin Lantsheere*
[1065] Te ontmoeten mit biter eere.*
Ende terwylen i noch sprack
Indiervoegene, zo trak
Ti riese Galama zin gewaren,
En ieft den Greva toegevaren
[1070] Ente kwest en in den arm.
Die knape schoet toe mit gekarm
Ente heft Galama doorgraven,
Dat i nedervil daer ave.
Ente ti bi em waeren zien
[1075] Cume ontlopen mit grote pien
Dit es geschiet (alse wy leeren)
In ’t Incarnation ons Heren,
XIc en XII jaer. [1112]
I verbeterde voirwair
[1080] Dat Godshuse t’ Hegmunde,
Ente gaf em (als wy vermunden )
Jeften vele tier stont
Ente storf (als wi doen cont)
In zinder joget, ons Heren
[1085] Jare XIc. En twintig mere [1122]
Jare en twie (als men mi zegt)
Dat i tot Agmunde legt.
Peternelle, zin Wive, es bleven
Houden, voir hair en dare neven
[1090] Ire kinderen, in hant
Dat berichte over Hollant.
Ende gaf mede metter iele
Den Godtshuse voer hare mans ziele.
Den zi te Rensburch hadde gericht
[1095] Twaalf jaren (alse men light [1133]
Bevant) nae ire mans sneven.
Haer Broder jeft zi geheven,
Metter halpen, al tot di kroon.
Ente hadde te voren schoen
[1100] Den Keyzers dwank wederstanden
En in stade gestaen den landen.
Ente starf ave overwaer
XIc en XLIII Jaer; [1143]
Ende laghet te Rinsborch begraven.
[1105] Date zi vele gaven
In hoire tiden ane gaf.
Verder vinden wi ni daer af.
8. Dirk de V.
Tideric kwam an den berichte
Na zinen Vader, als ti geschichten
[1110] Ons zeggen vanne dese tied.
Daer rees grote stried
Tusken ti Friesen en den Grave:
Oppe dat yse daer begaven
Ti Friesen zich na Allekemaer;
[1115] Ente vloeden were van daer
Over des Graven gewalt en here.
Daer bornede men zere
T’ alleken kanten, dat jammer was.
Graven Broeder (syt zekers das)
[1120] Ti ter eere was genegen,
Florens genant had ter degen
Gunste overalle genoech;
Dat hi fiere wt ongevoech,
Moeder en Broedere bracht in are
[1125] Moede. Des hi en spoede voirware
Al nae Frieslant by ongedult.
Daer wurt i over Heare gehult;
Ente barnede Allekemaere.
Ti verpinede Kenemare
[1130] Mosten jem hulden zi wilden of niet;
Ente bornede (als men ziet)
Alse te Haerleme komen waren,
’s Heren husen dat em sware
Bekwam: want Tiderick
[1135] Viel oppe, ende nam rick
En arme in zinder gewoude.
Als ti Keizer Lothair beschoude,
Zant i tien met jonste en macht;
Den Gebroeders daer toe bracht,
[1140] Zo das zi den pais betraken.
Tese Florens, van wi maeken
Ons woirt (alse gy hoirt)
Is korte om ien Wyf vermoirt
Van ti Heare van Cuuk te Trichte
[1145] Ente Arensberghe; ti stichte
Zolk verraet daer i sturf af.
Te Rinesborge licht i in ’t graf.
En ti moerders mosten lange
Zint ballinck, dat jen vil bange.
[1150] Dese Tidrick vinde ic af,
Dat i tot ons Heren graf,
Mit groeter gere, is gevaren;
Als men onses Heren jaren
XIc en XL. schreef: [1140]
[1155] Van den Paus verworven heeft
Vrybrieven, ter selver stonden,
Den Rinsborge en Hegmonde.
Hadde ien Wyve ti Sofie hiet;
Ti was (als men beschreven ziet)
[1160] ’s Palsgreven Dochter van Rine.
Daernar geval ti pine
Tussen ti Biscop al t’ Uutricht
En di Greva; datte men Sticht
Roef en struet beydene. Anne
[1165] Herebrecht dreigden metten banne;
Ende dwanck en met oetmoet
Dat i wulle en barevoet
Di bane ave bidden quame.
In ’t geboernes Godts, by name
[1170] XIc LV. Jaer, . [1155]
Was ’t ien felle kriech voirwaer;
Daer ti Friesen den Kennemaren
Mit roef en bornen zeer bezwaren.
En ti vane Oxtorp en
[1175] Harelehem kwamen bi hen
t’ Eynder wych, dus vielen ti Friesen,
Ente moesten, ter loep, verliesen
Negenhondert, en twint man bat;
Die dare bleven op di stat.
[1180] Dese Greva is in vrede
Gerastet en ligget ter stede,
t’ Egmond begraven: als i voirwair;
Hadde bericht XLV. jaer:
Toe men schreef, in ’t geborenes
[1185] Onses Heren, XIc. LVI. [1156]
Hier laten wy tesen tide bliven,
Vane de Grevan bat te scriven
Ente willen van Greve Florens
Hire naere ien groet gepens
[1190] Onderwinden te verhalen.
Dit habe ic willen vertalen,
[1190] Omme t’ oeffenen dennen zin
Der luden; ti mi mit min
Dikke t’ oircont te weten baden.
[1195] Batet ni, ten zal jen ni scaden,
Datze der jesten hervaren zyn.
Bid, om Gode, voer Klais Kolyn.
Escriptum est per manum
Nicolai Colini in Hegmont